مطالب پربیننده:   

مبانی و قلمرو مسوولیت کیفری ناشی از ترک درمان از منظر فقه اهلبیت ع، فقه حنفی و حقوق افغانستان.روحانی
چهارشنبه ۰۱ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۶:۲۴

چکیده

در زمینه «مبانی و قلمرو مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان از منظر فقه اهلبیتk، فقه حنفی و حقوق افغانستان» تحقیقی جامع تطبیقی، صورت نگرفته بود. ضرورت ایجاب می‌کرد که در این زمینه تحقیق جامع و مدون با توجه به مسوولیت کیفری ناشی از ترک درمان که بُعد تازه‌ای از حقوق کیفری است صورت بگیرد.

ترک وظیفه­ی قانونی و شرعی، تقصیر، تسبیب مبانی هستند که می­توان بر اساس آن­ها مسؤولیت کیفری را تبیین نمود. همچنین مسؤولیت کیفری جانی، مجنی‌علیه، پزشک، کادر پزشکی و سایر افراد در بحث از قلمرو مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان قابل بررسی است. با توجه به مبانی مذکور و قلمرو مورد اشاره در باره­ی مسؤولیت کیفری جانی در ترک درمان از سوی مجنی علیه ... وجوب درمان، به حکم عقل از باب قاعده اتلاف و لاضرر و وظیفه شرعی هم بر جانی و هم پزشک، کادر پزشکی و هم سایر افراد و خود مجنی‌علیه واجب است.

مشهور علماء معتقدند اگر ترک ناشی از درمان از سوی جانی در فرض عمد و تقصیر و تسبیب منجر به سرایت در عضو یا نفس شود، از باب استناد عرفی و اجماع، او را دارای مسؤولیت کیفری می‌داند. و غیر مشهور مجنی‌علیه را از باب قاعده اقدام و القای نفس در تهلکه و عدم استناد عرفی بین جنایت اولیه و سرایت مسؤول می‌داند.

مسؤولیت قراردادی پزشک (و کادرپزشکی) که متعهد به درمان، مصدوم شده است. اگر پزشک بدون عذر موجهی از درمان مجنی‌علیه خودداری نماید، به موجب قرارداد، ضامن خواهد بود. از نظر ترک وظیفه قانونی بر درمان، برخی او را موجب تعزیر ولی ضامن نمی‌داند. برخی دیگر او را دارای ضمان و مسؤولیت می‌داند.

سایرافراد از باب عدم استناد فعل به آنها مسئولیت کیفری ندارند. امّا از باب ترک واجب و إعانة بر إثم قابل «تعزیر» است. فقه حنفی جرم با فعل سلبی را دارای کیفر نمی‌داند، حقوق جزای افغانستان عاملین ترک فعل را که به حکم قانون یا بر اساس قرارداد، موظف بوده دارای مسؤولیت کیفری می‌داند.

کلید واژه‌ها: مسؤولیت کیفری، ترک درمان، جانی، مجنی‌علیه، پزشک، سایر افراد 

دانشپژوه عبدالوهاب روحانی 

شماره تماس:09192524877

فهرست مطالب

. 1

مقدمه. 1

الف) نوع و مضوع تحقيق.. 1

ب) تعریف و  بيان سئوال اصلى تحقيق: 1

ج) سؤال اصلی تحقیق.. 2

د) سئوال هاى فرعى تحقيق: 2

ه) سابقه تحقیق: 3

و) ضرورت تحقیق: 3

ه) هدف تحقيق: 4

و) نظریه‌پردازی و نوآوری تحقيق: 4

ز) روش تحقيق: 4

ک) روش گردآوری: 4

ل) قلمرو تحقيق: 4

فصل نخست: کلیات... 6

مبحث نخست: مفاهیم. 6

گفتار نخست: مفاهیم اصلی.. 6

الف) مسؤولیت... 6

1- مسؤولیت در لغت: 6

2- مسؤولیت در اصطلاح: 7

الف: در اصطلاح فقهاء: 7

ب: در اصطلاح حقوقی.. 7

3- واژه شناسی کیفری.. 7

الف) در لغت... 7

ب) اصطلاح‌شناسی مسؤولیت کیفری.. 7

1- مسولیت کیفری در اصطلاح حقوقی: 8

2- مسؤولیت کیفری در اصطلاح فقها: 9

ب) ترک درمان. 10

1- واژه شناسی ترک درمان. 10

الف) واژه ترک در لغت: 10

2- اصطلاح شناسی درمان. 12

گفتار دوم: مفاهیم مرتبط.. 12

الف) ترک فعل: 12

1- واژه شناسی.. 12

2- اصطلاح شناسی.. 12

1-2- امتناع از انجام دادن فعل ايجابي معين. 13

2-2- تكليف قانوني. 13

3-2- امتناع ارادي. 13

4 -2- امتناع یاترک فعل ارادی در قانون جزاء افغانستان. 14

ب) مسئولیت مدنی.. 17

1- واژه شناسی.. 17

2- اصطلاح شناسی.. 17

3- تفاوت‌های مسؤولیت مدنی و کیفری.. 18

مبحث دوم: پیشینه مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان. 19

گفتار نخست: پیشینه مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان در فقه اهل‌بیت(i) 19

گفتاردوم: پیشینه مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان در فقه حنفی.. 21

گفتارسوم: پیشینه مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان در حقوق افغانستان. 21

مبحث سوم: انواع ترک درمان. 22

گفتار نخست: انواع ترک درمان به اعتبار سبق فعل ایجابی.. 22

الف) انواع ترک درمان به اعتبار سبق فعل ایجابی در فقه اهلبیت(ع) 22

1- فعل ایجابی و ترك فعل (ترک درمان) توسط يك نفر انجام شده باشد: 22

2- فعل ایجابی و ترك فعل(درمان) توسط دو نفر انجام شود: 23

ب) ترک در مان در فقه حنفی.. 24

گفتار دوم: انواع ترک درمان به اعتبار وجود وظیفه درمان. 25

الف) ترک درمان به اعتبار وجود وظیفه قانونی. 25

ب) ترک درمان به اعتبار وجود وظیفه قراردادی. 26

ج) ترک درمان به اعتبار وجود وظیفه شرعی. 26

گفتار سوم: انواع ترک درمان به اعتبار انواع ترک فعل.. 28

الف)تمايز جرم ترك فعل و جرم فعل.. 28

ب)انواع جرايم ترك فعل.. 29

1- ترك فعل محض(مطلق) 29

2- جرم فعل ناشي از ترك فعل.. 30

فصل دوم: مبانی مسئولیت کیفری ناشی از ترک درمان. 34

مبحث نخست: ترک وظیفه‌ی قانونی و شرعی بر درمان. 34

الف) ترک وظیفه قانونی.. 34

ب) ترک درمان در فقه حنفی.. 38

ج) ترک وظیفه قانونی در قانون جزای افغانستان. 38

د) ترک وظیفه شرعی بر درمان. 39

1- نظریه مشهور فقها در جای که مرتکب یا مجنی‌علیه درمان را ترک می‌کند. 39

2-أدله قول مشهور. 40

1-2-اجماع. 40

2-2- عرف... 41

3_ دیدگاه غیر مشهور فقها 41

4_ أدله غیر مشهور. 43

ه) دیدگاه‌های فقها در باب ترک وظیفه شرعی سایر افراد به نجات جان دیگران. 44

1-5- دیدگاه مشهور فقها 45

2-5- أدله قول مشهور. 50

5-3- دیدگاه غیر مشهور. 51

4-5- أدله غیر مشهور. 51

گفتار نخست: ادله فقهی-حقوقی لزوم درمان. 52

1_قاعده اتلاف... 52

الف)مستندات قاعده 52

1_ مستند قرآنی.. 52

2_ مستندات روایی.. 53

3_ اجماع. 53

4_ بنای عقلا.. 54

ب)نتایج کار بردی.. 54

2_ قاعده لا ضرر. 55

الف) تبین مفهوم قاعده لا ضرر. 55

ب) مفهوم ضرر و اضرار. 55

ج) بر داشت از قاعده لاضرر. 57

د) مستندات قاعده 59

ه)نتیجه‌گیری از دیدگاه‌ها در باب مفهوم قاعده لاضرر: 59

و) دیدگاه فقیهان در بارة ضررزدن به انفس... 61

ز) تکلیف به وجوب حفظ نفس محترمه در فقه امامیه. 64

ک) نظریه فقهای امامیه در باب اطعام مضطر و حفظ جان آن. 64

1_ استنباط فقها از آیات وروایات در باب وجوب مراجعه به پزشک... 71

2- نظریات فقها بر وجوب درمان: 72

الف) ادله وجوب درمان مجنی‌علیه توسط جانی.. 75

ب) نظریه اهل سنت به خصوص حنفی.. 79

گفتار دوم: تأثیر لزوم درمان بر مسؤولیت کیفري ناشي از ترک درمان. 79

1_ تأثیر درمان بر مسؤولیت کیفری جانی علیرغم اقدام به آن. 79

2-  تأثیرلزوم درمان وسرایت جنایت بعد از بهبودی آن. 80

الف)تأثیر لزوم درمان و بهبودآن، در فاصله کمتر از یک سال. 80

ب)نقدو بررسی.. 81

ج) تأثیر لزوم درمان و بهبودآن، در فاصله بیشتر از یک سال. 82

د)نقد وبررسی.. 83

مبحث دوم: تقصیر. 86

گفتار نخست: جايگاه تقصیر در مسؤولیت کیفری.. 86

مصادیق تقصیر. 88

1-بی احتیاطی: 88

2- بی مبالاتی.. 90

3_  عدم مهارت... 93

4- عدم رعایت نظامات دولتی.. 94

5- غفلت... 95

گفتار دوم: تأثیر تقصیر بر مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان. 96

الف) رأی و نظر مشهور: 96

ب) دیدگاه دوم غیر مشهور: 99

ج)ادله قول مشهور. 100

د)دلیل دوم قول مشهور. 101

ح)دلیل غیر مشهور. 101

و)نظریه علمای حنفی در باب جراحت... 104

مبحث سوم: تسبیب... 104

گفتار نخست: جايگاه تسبیب در مسؤولیت کیفری.. 104

الف)تعریف سبب و تسبیب، علت و شرط.. 105

ب) تعریف تسبیب از نظر فقها 106

ج)رابطه استناد. 107

د) عناصر تشکیل دهنده تسبیب... 108

ح)جایگاه تسبیب درفقه اهلبیت(ع) و نقش آن، در ایجاد مسؤولیت کیفری مسبب... 111

و)جایگاه تسبیب در فقه حنفی و نقش آن در مسؤولیت کیفری مسبب... 114

ک)جایگاه تسبیب در قانون افغانستان و مسؤلیت مرتکب... 115

گفتار دوم: تأثیر تسبیب بر مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان. 115

تأثیر تسبیب در مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان در فقه حنفی.. 119

تأثیر تسبیب در مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان از دیدگاه حقوق افغانستان. 119

فصل سوم: قلمرو مسئولیت کیفری ناشی از ترک درمان. 122

مبحث نخست: مسئولیت کیفری جاني ناشی از خود داری از کمک به مجنی‌علیه. 122

گفتار نخست: دیدگاه‌ها در مسؤولیت کیفری جانی ناشی از ترک درمان. 122

الف) رأی و نظر مشهورفقها : 123

ب) دیدگاه غیر مشهورفقها: 127

ج )ادله قول مشهور. 129

1- اجماع. 129

2- عرف... 129

د) دلیل غیر مشهور. 129

ه) نظریه علمای حنفی در باب جراحت... 129

گفتار دوم: تأثیر سرایت جنایت بر مسؤولیت کیفری جانی.. 130

1لف) سرایت عدم درمان ناشی از عمد. 131

ب) فقه حنفی.. 134

ج) سرایت بجهت عدم درمان ناشی از تقصر و بی مبالاتی.. 134

د) فقه حنفی.. 136

1) دیدگاه اول. 136

2) دیدگاه دوم. 137

الف) دلیل دیدگاه نخست... 138

1- اجماع. 138

2- عرف... 138

ب) دليل دیدگاه دوم. 138

1_ خارج نشدن از آتش یا از دریا 140

2_ قطع رگ وسرایت آن. 141

الف) دیدگاه مشهور فقها و مسؤولیت کیفری جانی.. 142

ب) دیدگاه غیر مشهور، فقها وعدم مسؤولیت کیفری جانی.. 143

ج) دیدگاه فقه حنفی.. 145

گفتار سوم: تأثیر تداخل و عدم تداخل جنایات بر مسؤولیت کیفری جانی.. 145

الف) نظریه اول عدم تداخل است مطلقاً: 146

أدله قول اول. 146

ب) نظریه دوم تداخل مجازات مطلقا: 147

ج) أدله نظریه دوم. 148

د) نظریه سوم قایل به تفصیل شده بین یک ضربه و ضربات متعدد. 149

ه) أدله این قول. 152

ح) أدله نظریه‌ی ضربات متعدد: 154

و) نظریه حنفیه در مورد تداخل.. 155

مبحث دوم: مسئولیت کیفری جانی در فرض خودداری مجنيعليه از پذیرش درمان. 156

گفتار نخست: دیدگاه‌ها در مسؤولیت کیفری جانی در فرض خودداری مجنیعلیه از پذیرش درمان. 156

الف) نظریه مشهور فقهان. 156

1- ترک درمان ناشی از عمد. 156

2- ترک درمان ناشی از تقصر و بی مبالاتی مجنی‌علیه. 158

ب) دلیل قول مشهور. 160

1- اجماع. 160

2- عرف... 160

ج) نظریه غیر مشهور فقها 160

د) دلیل قول غیر مشهور. 163

ج) نظریه فقه حنفی.. 164

گفتار دوم: تأثیر سرایت جنایت بر مسؤولیت کیفری جانی در فرض خودداری مجنی‌علیه از پذیرش درمان  164

الف) دیدگاه مشهور فقها 165

ب) دیدگاه دوم غیر مشهور: 167

ج) ادله قول مشهور. 169

1- اجماع: 169

2- عرف: 170

د) دلیل غیر مشهور. 170

ه) نظریه علمای حنفی.. 170

گفتار سوم: تأثیر تداخل و عدم تداخل جنایات بر مسؤولیت کیفری جانی در فرض خودداری مجنیعلیه از پذیرش درمان. 170

الف) نظریه اول عدم تداخل است مطلقاً 172

ب) نظریه دوم تداخل مجازات مطلقا 172

ج) نظریه سوم قایل به تفصیل شده بین یک ضربه و ضربات متعدد. 173

1- ایجاد جنایت بایک ضربه. 173

2- ایجاد جنایت با ضربات متعدد. 174

فرض خوداری مجنی‌علیه از پذیرش درمان. 177

الف) دیدگاه مشهور فقها 178

ب) نظریه غیر مشهور فقها 180

ج) نظریه حنفیه در مورد تداخل.. 183

مبحث سوم: مسئولیت کیفری ناشی از ترک درمان توسط پزشک و کادر پزشکی.. 184

گفتار نخست: دیدگاه‌ها در مسؤولیت کیفری پزشک و کادر پزشکی ناشی از ترک درمان. 184

الف) ترک درمان از سوی پزشک وکادر پزشکی.. 184

1) ترک درمان بواسطه ترک مسئولیت قراردادی.. 185

2- ترک درمان از سوی پزشک و کادرپزشکی بواسطه ترک وظیفه قانونی.. 188

3- ترک درمان به‌واسط ترک وظیفه شرعی.. 192

ب) ترک درمان در فقه حنفی.. 196

ج) حقوق جزای افغانستان. 197

گفتار دوم: تأثیر سرایت جنایت بر مسؤولیت کیفری پزشک و کادر پزشکی.. 198

الف) دیدگاه مشهور فقها 199

ب)قول غیر مشهور از فقها 201

ج) تأثیر سرایت جنایت در فقه حنفی بر مسئولیت کیفری پزشک و کارد پزشکی.. 203

گفتار سوم: تأثیر تداخل و عدم تداخل جنایات بر مسؤولیت کیفری پزشک و کادر پزشکی.. 204

مبحث چهارم: مسئولیت کیفری ناشی از ترک درمان توسط ساير افراد. 204

گفتار نخست: دیدگاه‌ها در مسؤولیت کیفری سایر افراد ناشی از خودداری از کمک به مجنی‌علیه. 205

دیدگاه‌های فقها در باب وجوب نجات جان دیگران. 206

الف) دیدگاه مشهور فقها 206

ب) دیدگاه فقهای معاصر. 211

ج) أدله قول مشهور. 212

د) دیدگاه غیر مشهور برای نجان جان دیگری.. 213

هـ) أدله قول غیر مشهور. 213

و) ضمانت اجرا و مسئولیت کیفری ناشی از خود داری از کمک به مجنی علیه. 213

1_ ضمان مالی فرد خوداداری کننده از نجات به جان دیگری.. 214

2- عدم ضمان فرد خوددار کننده به نجات دیگری.. 215

3- ضمان و مسؤولیت کیفری خودداری کننده در آرا و نظرات فقهای معاصر. 217

ز)دیدگاه فقه حنفی در مسئولیت کیفری سایر افراد ناشی از خودداری از کمک به مجنی‌علیه. 221

ک) قانون افغانستان. 222

گفتار دوم: تأثیر سرایت جنایت بر مسؤولیت کیفری سایر افراد ناشی از خودداری از کمک به مجنی‌علیه. 222

گفتار سوم: تأثیر تداخل و عدم تداخل جنایات بر مسؤولیت کیفری سایر افراد ناشی از خودداری از کمک به مجنی‌علیه 223

مبحث پنجم: مسؤولیت کیفری ناشی از ترک درمان در فرض اجتماع اسباب... 224

الف) معنای لغوی سبب... 224

ب) معنای اصطلاحی سبب... 224

گفتار نخست: دیدگاه‌ها در مسؤولیت کیفری در فرض اجتماع اسباب... 226

الف) دیدگاه تساوی در ضمان. 227

ب) دیدگاه سبب مقدم درتأثیر. 229

ادله ضمان سبب مقدم در تأثیر. 232

ج) دیدگاه ضمان سبب اقوی در تأثیر. 234

د) دیدگاه ضمان سبب موأخر در وجود. 235

ه) دیدگاه فقه حنفی در اجتماع اسباب... 236

و) دیدگاه حقوق جزای افغانستان. 237

گفتار دوم: تأثیر تداخل و عدم تداخل جنایات بر مسؤولیت کیفری در فرض اجتماع اسباب... 238

فقه حنفی.. 239

گفتار سوم: تأثیر سرایت جنایت بر مسؤولیت کیفری در فرض اجتماع اسباب... 239

ثأثیر سرایت درفقه حنفی.. 241

نتیجه گیری و جمع بندی.. 243

فهرست منابع. 246

آخرین به روز رسانی در يكشنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۲۲:۴۹
 

كليه حقوق اين سايت متعلق به انجمن علمی و پژوهشی فقه قضایی است و نقل مطالب بدون ذكر منبع غير مجاز مي باشد
مسؤولیت مقالات به عهده نویسنده بوده، درج مقاله به منزله تایید آن نیست
Template name : Alqaza / Template designed by www.muhammadi.org

SMZmuhammadi July 2010